Day - 6

Bazı hidrokarbon olmayan yükler gaz taşıyıcı gemilerle taşınır; bunlara genellikle kimyasal gazlar denir ve özellikleri oldukça farklılık gösterir. Bu yükler zehirli olabileceğinden, uygun kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanılmalıdır. Hangi KKD’nin gerekli olduğu bilgisi genellikle o yüke özel Güvenlik Bilgi Formu (SDS) üzerinde bulunur.

Amonyak, keskin kokulu, renksiz ve alkalin bir sıvıdır; yüksek derecede toksiktir. Gübre endüstrisinde yaygın olarak kullanıldığından, oldukça sık taşınan bir gaz yüküdür.

Amonyak suda son derece çözünebilir ve suyla hızlı ve ısı açığa çıkararak tepkimeye girerek amonyum hidroksit adı verilen güçlü bir bazik çözelti oluşturur.

Bir hacim su, 1.000 hacim amonyak buharını emebilir. Bu özellik, gazdan arındırma (gas freeing) işlemleri sırasında veya kazara dökülme durumlarında gaz konsantrasyonlarını azaltmak için kullanılabilir.

• Amonyak su hattının altına tahliye edilmemelidir; çünkü oluşan vakum, deniz suyunun kargo elleçleme sistemine veya yükleme koluna geri akmasına neden olabilir.
  

• Aynı şekilde, yüksek yoğunlukta amonyak buharı içeren kapalı bir tanka su püskürtmek de güvenli değildir. Bu durum, ani vakum oluşturarak tankın hasar görmesine yol açabilir (Bkz. Bölüm 7.12.1).

  

Amonyak oldukça reaktiftir ve cıva, klor, iyot, brom, kalsiyum, gümüş oksit ve gümüş hipoklorit ile patlayıcı bileşikler oluşturabilir.

Ayrıca amonyak buharı/hava karışımının alkalin doğası, özellikle kargo sistemlerinde metallere zarar vererek gerilme korozyonu çatlamasına (SCC – Stress Corrosion Cracking) neden olabilir (Bkz. Referans 2.5).

• Kargo sisteminde %5’ten fazla nikel içeren çelik kullanılmamalıdır.
  
• Kargodaki çözünmüş oksijen miktarı 2.5 ppm (w/w) değerinin altında tutulmalı; bunun için tanka amonyak verilmeden önce iç atmosferdeki oksijen seviyesi minimuma indirilmelidir.
  
• Tank yapımı veya boru sisteminde kullanılan ince taneli karbon-manganez çeliklerinin:
  • Minimum akma dayanımı 355 N/mm²’yi,
    
  • Gerçek akma dayanımı ise 440 N/mm²’yi geçmemelidir.
    Ayrıca minimum çekme dayanımı 410 N/mm²’yi aşmayan daha düşük dayanımlı malzeme tercih edilmelidir.
    
• Tanklar inşaattan sonra termal gerilim giderme işlemine tabi tutulmalıdır.
  
• Kargo sıcaklığı –20°C’nin altında (tercihen –33°C civarında) tutulmalıdır.

• Yumuşak çelik (Mild steel)
• Paslanmaz çelik (Stainless steel)
• Neopren kauçuk
• Teflon / PTFE (Politetrafloroetilen)
• Polietilen (Polyethylene)

Bu malzemeler, amonyak taşıyan sistemlerde genellikle güvenle kullanılabilir.

• Bakır ve alüminyum alaşımları
• Galvanizli yüzeyler
• Fenolik reçineler
• PVC (Polivinil klorür)
• Poliesterler
• Viton tipi kauçuklar

Bu malzemeler, amonyağın yüksek kimyasal reaktivitesi nedeniyle kullanıma uygun değildir.

• Renksiz, tatlı kokulu bir sıvıdır.
• Plastik endüstrisinde, özellikle PVC (Polivinil Klorür) üretiminde yaygın olarak kullanılır.
• Bu nedenle genellikle Vinil Klorür Monomer veya kısaca VCM olarak adlandırılır.

• VCM buharları hem zehirli hem de yanıcıdır.
• Kimyasal olarak reaktif bir madde olup, oksijen, ısı ve ışık varlığında polimerleşebilir.
• Polimerleşmeyi önlemek için:
• Yükleme öncesi oksijen oranı %0.3’ün altına düşürülmelidir.
• Ayrıca inhibitör madde eklenir.
• Eğer oksijen oranı %0.1’in altındaysa, inhibitör gerekmez.
• Çelik, VCM taşımacılığına uygundur; ancak alüminyum alaşımları, bakır, gümüş, cıva ve magnezyum ile kimyasal olarak uyumsuzdur.
• VCM, yaygın yükler arasında en yüksek yoğunluğa sahiptir (yaklaşık 0.97 g/ml).
• Bu durum, yükleme miktarını ve kargo pompa performansını sınırlayabilir.
• Taşımaya ilişkin ayrıntılı kurallar IGC Kodu’nda belirtilmiştir.

🔥 Öne Çıkan Uyumsuzluklar

• Klor (Chlorine): En fazla uyumsuzluğa sahip gazdır. Neredeyse tüm hidrokarbon gazlarla (metan, etan, propan, bütan vb.) şiddetli reaksiyon riski taşır.
• Oksijen veya hava: Yanıcı gazlarla (örneğin etilen, propilen, bütadien) patlayıcı karışımlar oluşturabilir.
• Amonyak: Klor, karbondioksit ve vinil klorür ile uyumsuzdur. Bu nedenle bu gazlarla temas ettirilmemelidir.
• Vinil Klorür: Oksijen ile tehlikeli şekilde reaksiyona girer; bu nedenle inert gazla yastıklanması gerekir.
• Etilen oksit ve propilen oksit: Kendiliğinden polimerleşmeye yatkındır; birbirleriyle ve bazı klorlu gazlarla tehlikeli reaksiyonlar gösterebilirler.

Polimerleşme, kimya endüstrisinde yaygın olarak kullanılan bir tepkimedir.
Birçok küçük molekül (monomer) birbirine bağlanarak yeni bir madde (polimer) oluşturur.
Bu süreçte genellikle çift bağlar kırılır ve yeni tek bağlar oluşur.

• Monomer: Polimeri oluşturan tek molekül.
• Dimer: İki monomerin birleşmesiyle oluşan madde.
• Polimer: Çok sayıda monomerin birleşmesiyle oluşan uzun zincirli yapı.
• Örnek: VCM (Vinil Klorür Monomer) yüksek oranda reaktif bir moleküldür.

• VCM, ışık veya ısı etkisiyle polimerleşebilir.
• Tepkime büyük miktarda ısı açığa çıkarır, madde katı ve pompalaması imkânsız hale gelir.
• Oksijen, ısı transferi veya sistem safsızlıkları tepkimeyi tetikleyebilir.
• Polimerleşme olursa yük viskoz, sıcak ve katı hale gelir — taşınamaz hale gelir.

Farklı monomerler birlikte polimerleşerek farklı özelliklerde maddeler oluşturabilir.
Örnek:

• Bütadien + İzopren → Sentetik Kauçuk

Çift bağ içeren doymamış yapıları nedeniyle polimerleşmeye yatkın maddeler:

• Butadien
• İzopren
• Vinil Klorür (VCM)
• Etilen Oksit
• Propilen Oksit

• Oksijen seviyesi minimumda tutulmalı
• İnhibitör (önleyici kimyasal) eklenmeli
• Isı ve ışık etkisinden korunmalı
• Sürekli sıcaklık kontrolü yapılmalıdır.